بیماری سپتوریوز برگ گندم
نگارنده:
محمد علی آقاجانی
بخش تحقيقات گياه پزشکی، مرکز تحقيقات کشاورزی و منابع طبيعی استان گلستان، گرگان

سایر اسامی بيماری:
بلاچ خالدار برگ، لكه سپتوريايي برگ، بلاچ سپتوريا تريتيسي
پراکنش:
عموماً در هر جا که گندم رشد ميكند ديده ميشود. اين بيماري طي شرايط محيطي خاص ميتواند به يك بيماري
جدي تبديل گردد. در استان گلستان، به غير از نوار باريك جنوبي که در منطقه کوهپايه اي قرار دارد، در ساير
نقاط استان ديده ميشود.
عامل بيماری:
قـارچ Septoria tritici (بـا شـكل جنسـي Mycosphaerella graminicola) از راسـته پيكنيـد داران و رده قارچهـاي
ناقص
علایم:
در ابتدا، لكه هاي کوچك به رنگ سبز روشن تا زرد در بين رگبرگهاي برگهاي پاييني، بويژه آنهايي که در تمـاس بـا
خاك قرار دارند، ايجاد ميشود. لكه ها ، به سرعت بزرگ شده، به رنگ برنزه تـا قهـوه اي مايـل بـه قرمـز و
بشكلهاي نامنظم تبديل مي گردند که اغلب تا اندازه اي به وسيله يك حاشيه زرد رنگ احاطه شـده انـد. لكـه هـا
به مرور زمان، قهوه اي روشن تا تقريباً سفيد رنگ شده، در متن آنها نقطه هاي آوچـك و تيـره رنگـي (پيكنيـدهاي
قارچ) توليد مي شود . وجود پيكنيدها، يك ويژگي تشخيصي خوب ميباشد.
آلودگي ساقه (در منطقه گره ها)، غلاف برگها و نوك گلومها نيز ممكن است اتفاق افتد. پيكنيدها نيز
ممكن است در همه مناطق آلوده توليد گردند. برگهاي بشدت آلوده، زرد شده و قبل از بلوغ از بين مي روند
(). گاهي اوقات، شدت بالاي بيماري باعث مرگ يك گياه ميشود.
اپيدميولوژی:
قارچ ميتواند بصورت ميسليوم در گياهان زنده گندم و بصورت پيكنيد در بقاياي آلوده تا ٢-٣ سال بقاي خـود را حفـظ
نمايد. در عين حال ممكن است تا حدودي بذرزاد نيز باشد. طي هواي خنـك (١٥-٢٥ درجـه سـانتيگراد) و مرطـوب
در پائيز و بهار، پيكنيديوسپورها از دهانه پيكنيدها در يك مايع ژلاتينـي بنـام cirrhi ها اسـپورها را از تـابش آفتـاب و
خشكي هوا حفظ ميكند، تراوش ميشوند. بيشترين ميزان توليد اسـپور در رطوبـت نسـبي ١٠٠ درصـد رخ ميدهـد.
پيكنيديوسـپورها از طريـق پاشـش و قطـرات بـاران بهمـراه وزش بـاد، از گياهـان آلـوده بـه برگهـاي سـالم پـاييني
گسترش مي يابند. ميزان توليد پيكنيديوسپورها در پيكنيدهاي روي ارقام حساس بيشتر از ارقـام مقـاوم ميباشـد.
جهت انجام آلودگي به ٦ سـاعت يـا بـيش از آن رطوبـت و بـراي ادامـه گسـترش آلـودگي بـه هـواي خنـك (١٨-٢٥
درجه) نياز ميباشد. آسكوسپورها در پريتسها با رسيدگي گندم در اواخر بهار توليد شده و در ابتدا بوسيله بـاد بـه
ميزبانهاي خود ميرسند.
روشهای کنترل:
١- داشتن بذور گواهي شده و عاري از بيماري آه با يك قارچكش محافظ بذر ضد عفوني شده اند.
٢- شخم زير بقايا در صورت امكان
٣- استفاده از ارقام مقاوم
٤- استفاده از يك قارچكش برگي (نظير سايپروآونازول و پروپيكونازول بـا دوز ١ ليتـر در هكتـار) در صـورت
مساعد بودن شرايط محيطي براي گسترش بيماري
٥- تناوب ٣-٤ ساله گندم با يك گياه غير ميزبان